دكتر سيدعلي كشاورز، استاد دانشگاه و مدير گروه تغذيه دانشگاه تهران، در پاسخ به اين سوال كه تغذيه قبل از بارداري چه تأثيري بر جنسيت مي‌گذارد، اظهار داشت: «تغذيه از طريق تغيير ph رحم با استفاده از يون‌ها مي‌تواند در تعيين جنسيت جنين نقش داشته باشد».

وي افزود: «وقتي بخواهيم جنسيت پسر باشد، مادر بايد لبنيات و مواد غذايي حاوي كلسيم را به‌طور كامل حذف نمايد. در مقابل مواد غذايي حاوي پتاسيم و سديم مثل انواع ميوه‌جات و غذاهاي شور را مصرف كند. يكي ديگر از مواد غذايي كه نقش موثر و تعيين‌كننده بر جنسيت دارد، مصرف روغن مايع و روغن‌هاي حاوي امگا-3 است كه شانس پسردار شدن را بالا مي‌برد.»

دكتر كشاورز با بيان اينكه رژيم غذايي بايد حداقل دو ماه و دو پريود قبل از بارداري آغاز شود تصريح كرد: «براساس تحققاتي كه در كانادا انجام شده است ثابت شده اگر برنامه غذايي دقيق و درست تنظيم شود، شانس اينكه با رژيم بتوان جنسيت جنين را تعيين كرد تا 80 درصد امكان‌پذير است. اين مسأله در تحقيقات حيواني به جز خوك اثبات شده است و نشان داده شده كه با رژيم مي‌توان روي يون‌ها اثر گذاشت».

وي ادامه داد: «همچنين در تحقيقاتي كه بر روي خانواده‌هاي با مشكل وراثتي در كانادا انجام شد، ثابت گرديد كه با استفاده از رژيم غذايي مي‌توان نوع جنسيت را تعيين نمود و از تولد آن نوع جنسيتي كه مي‌تواند مبتلا به بيماري باشد جلوگيري كرد».

لادن گياهي، كارشناس امور تغذيه نيز در مورد وزن قبل از بارداري مادر گفت: «سلامت و تکامل جنین به وضعیت سلامت سلولی که در زمان لقاح اسپرم و تخمک تشکیل می‌شود بستگی دارد و بدون شک وضعیت تغذیه مادر از مدت‌ها قبل از بارداری از عوامل اثرگذار بر سلامت این سلول و تکامل جنین در دوران بارداری است. وجود ذخایر کافی مواد مغذی قبل از شروع بارداری برای داشتن وضعیت تغذیه مطلوب در دوران بارداری بسیار حائز اهمیت است. مادری که فاقد ذخایر کافی مواد معدنی (خصوصا آهن و کلسیم) و ویتامین‌ها است به سختی می‌تواند حتی با اصلاح تغذیه در دوران بارداری این کمبودها را جبران کند.

علاوه بر آنکه نیاز بسیاری از مواد مغذی در دوران بارداری افزایش می‌یابد، عدم وجود مقدار کافی آنها در زمانی که مادر هنوز از بارداری خود مطلع نیست، می‌تواند اثرات غیر قابل بازگشتی بر تکامل جنین داشته باشد. به عبارت دیگر گرچه وزن‌گیری ناکافی مادر و تغذیه نامناسب او در اواخر بارداری، كاهش رشد جنين و تولد نوزاد كم وزن را به دنبال خواهد داشت، اما وجود سوءتغذیه در اوايل بارداري، موجب بروز نقايص جدی جسمي و ذهني می‌شود، بنابراین رعایت رژیم غذایی متعادل و متنوع از ماه‌ها قبل از بارداری و همچنین رسیدن به وزن ایده‌آل قبل از اقدام به بارداری ضرورت دارد. به خانم‌هایی که دارای BMI بالای 30 هستند اکیدا توصیه می‌شود قبل از اقدام به بارداری نسبت به کاهش وزن خود تحت نظر متخصص تغذیه اقدام نمایند و با کاهش حدود 3 الی 4 کیلوگرم وزن در هر ماه، بدون آنکه ذخایر مواد معدنی و ویتامینی خود را از دست بدهند، وزنشان را به وزن ایده‌آل نزدیک نمایند.

چاقی در زنان باردار احتمال ابتلا به فشار خون و دیابت بارداری، سقط و زایمان پرخطر را افزایش می‌دهد. همانطور که اضافه وزن زیاد مادر می‌تواند خطر تولد نوزاد با وزن بالا (بالای 4 کیلوگرم) را داشته باشد، کمبود وزن مادر قبل از بارداری نیز خطر زایمان زودرس و تولد نوزاد زیر وزن طبیعی را به دنبال خواهد داشت. به‌علاوه مادرانی که دارای BMI زیر 19 هستند، به احتمال زیاد فاقد ذخایر کافی بسیاری از ریزمغذی‌ها هستند، بنابراین توصیه آن است که BMI خانم‌ها قبل از بارداری بین 20 تا 24 باشد».

وي در خصوص مواد مغذي مورد نياز ما در قبل از بارداري توصيه نمود: «بايد با انجام آزمایش CBC و اندازه‌گیری فریتین سرم، نسبت به وضعیت مناسب ذخایر آهن اطمینان حاصل شود. دریافت 1200 میلی‌گرم کلسیم در روز از طریق مصرف 3 واحد منابع لبنی و سبزیجات برگی سبز رنگ از قبل از بارداری توصیه می‌شود.

اسید فولیک مهم‌ترین ویتامینی است که باید چند ماه قبل از بارداری به صورت مکمل (400 میکروگرم در روز) دریافت شود. ضرورت دریافت این مکمل جهت کاهش خطر تولد نوزاد با نقص لوله عصبی، رشد و تکامل صحیح جنین، کاهش خطر سقط، زایمان زودهنگام و تولد نوزاد کم وزن اثبات شده است.

مکمل ویتامین A با نام آکیوتان که دوز IU10000 این ویتامین است و برای درمان آکنه استفاده می‌شود، باید حتما 3 ماه قبل از بارداری قطع گردد، زیرا دریافت دوز بالای اين ویتامین باعث بروز نقایص جنینی می‌شود.

به کلیه خانم‌هایی که قصد بارداری دارند توصیه می‌شود از مصرف سوسیس، کالباس و غذاهای فرآیند شده به جهت وجود نیترات سدیم و نگهدارنده‌ها جدا پرهیز کنند. لازم است بدانید اثرات سوء این مواد بر روی ژن‌ها می‌تواند حتی تا بعد از چند نسل باقی بماند. مصرف ماهی دریا نیز به جهت امکان آلودگی با جیوه قبل و در حین بارداری و شیردهی توصیه نمی‌شود، گرچه گنجاندن ماهی که در آب سالم پرورش یافته باشد بسیار بسیار مناسب است».

دكتر منصور شهركي در خصوص وزن قبل از بارداري به خبرنگار ما گفت: «معيار وزن نرمال، كاهش و يا افزايش وزن قبل از بارداري اندازه‌گيري نمايه توده بدن (BMI) است كه از تقسيم وزن (كيلوگرم) به مجذور قد (مترمربع) به دست مي‌آيد. BMI خانم قبل از بارداري كمتر از 5/18 نشانه كم‌وزني، بين 5/18 و9/24 در محدوده وزن طبيعي، بين 25 تا 9/29 نشانه افزايش وزن و بيشتر و مساوي 30 نشانه چاقي است. بهترين BMI جهت بارداري BMI نرمال و طبيعي مي‌باشد و خانم‌هايي كه با اين شاخصه بارداري را شروع مي‌كنند، مطمئن باشند كه در صورت كنترل و پايش افزايش وزن مناسب دوران بارداري و مراجعات ماهانه به كارشناسان و متخصصين ذيربط هيچ مشكلي برايشان ايجاد نخواهد شد. خانم‌هايي كه از افزايش وزن و بعضا چاقي قبل از بارداري رنج مي‌برند حتما بايد قبل از بارداري در جهت تعديل وزن خود و رساندن آن به وزن ايده‌آل كوشا باشند. اين خانم‌ها حتما بايد بدانند كه دوران بارداري به هيچ عنوان دوران رژيم گرفتن و انجام فعاليت‌هاي شديد وزشي به منظور كاهش وزن نيست و در پايان بارداري حتما بايد به وزن خانم باردار حتي خانم‌هاي باردار مبتلا به چاقي نيز اضافه شود. همچنين اين خانم‌ها بهتر است در جريان باشند كه اگر به رساندن وزن خود به حد نرمال در قبل از بارداري اقدام ننمايند، احتمال ابتلا به ديابت، فشار خون بارداري و ... در آنها در مقايسه با خانم‌هايي كه بارداري را با وزن نرمال شروع كرده‌اند بيشتر مي‌باشد. بهترين توصيه به اين خانم‌ها اين است كه از طريق رژيم غذايي علمي، ورزش نمودن و تغيير در سبك زندگي زير نظر متخصصين تغذيه و رژيم‌درماني اقدام به كاهش وزن خود نمايند. از طرف ديگر اگر وزن خانمي قبل از بارداري كم باشد و مبتلا به لاغري باشد، احتمال زايمان زودرس و يا به دنيا آوردن كودك با وزن كم هنگام تولد و يا بعضا سقط جنين در او در مقايسه با خانم‌هايي كه بارداري را با وزن نرمال شروع كرده‌اند بيشتر مي‌باشد، بنابراين به اين خانم‌ها نيز قويا توصيه مي‌گردد براي جلوگيري از ابتلا به تمامي حالات يادشده قبل از بارداري وزن خود را به حد ايده‌آل برسانند كه در اين مورد نيز توصيه مي‌شود از كارشناسان و متخصصين ذيربط شهر خود كمك بگيرند.»

وي افزود: «امروزه نتايج تحقيقات مختلف علمي نشان مي‌دهد كه نه تنها تغذيه مناسب در طي دوران بارداري، بلكه تغذيه قبل از بارداري نيز مي‌تواند بر روي نتيجه بارداري از ابعاد مختلف تأثير بگذارد. خانمي كه زايمان زودرس دارد و يا كودكي با وزن كم هنگام تولد به دنيا مي‌آورد و يا بعضا مبتلا به سقط جنين مي‌شود و يا مشكلاتي مثل ديابت، فشارخون و چاقي بيش از حد دوران بارداري پيدا مي‌كند، بايد ريشه اين مسائل را در تغذيه قبل از بارداري خود مورد كنكاش قرار دهد. اگر خانمي قبل از بارداري مبتلا به كم‌خوني و ضعف بنيه بدني مي‌باشد و از علائمي مثل خستگي زودرس، سردرد، افزايش ضربان قلب، كم‌اشتهايي و بي‌حوصلگي رنج مي‌برد، بداند كه احتمال كم‌وزني در او قوت دارد و در صورت درمان نكردن خود از طريق دارودرماني و رژيم‌درماني بايد منتظر زايمان زودرس يا تولد كودك با وزن كم و يا بعضا سقط جنين باشد. از طرف ديگر خانمي كه قبل از بارداري مبتلا به افزايش وزن و يا چاقي مي‌باشد و مخصوصا خانم‌هايي كه قبل از بارداري داراي فشارخون بالا و قند خون بالا هستند، بدانند كه بارداري باعث تشديد اين بيماري‌ها خواهد شد و مشكلات عديده‌اي براي خودشان و جنين پيش خواهد آورد كه يك نمونه آن ختم حاملگي براي زنان با فشارخون بالا در طي دوران بارداري است. پس آنچه اهميت بسيار بالايي دارد اين است كه فرد قبل از بارداري تغذيه مناسب و ايده‌آل داشته باشد كه ضمن رسيدن به وزن نرمال، از بروز بيماري‌هاي تهديدكننده بارداري ياد شده نيز جلوگيري شود. براي اين منظور به تمامي خانم‌ها در سنين باروري توصيه مي‌شود ضمن اينكه از پرخوري مي‌بايست اجتناب نمايند از مواد غذايي كلسيم‌دار مثل شير و لبنيات و منابع غذايي آهن‌دار مثل انواع گوشت‌ها، دل، جگر و قلوه در حد اعتدال استفاده كنند. اين افراد بايد در نظر داشته باشند كه تعادل و تنوع در دريافت مواد غذايي سرلوحه كارشان باشد و از غذاهاي تمامي گروه‌هاي غذايي (شير و لبنيات، گوشت‌ها، نان و غلات، سبزيجات و ميوه‌جات) هر روز و حتي در تمامي وعده‌هاي غذايي روزانه استفاده نمايند و اگر پارامترهاي بيوشيميايي خونشان مثل قند، چربي و ... در حد نرمال و طبيعي نيست و از افزايش وزن و چاقي رنج مي‌برند، قبل از بارداري در جهت مرتفع نمودن ‌آنها اقدام عاجل نمايند».

دكتر شهركي در ادامه، در مورد تغذيه افرادي كه گياهخوار هستند و تصميم به باردار شدن دارند، گفت: «اگر خانم گياهخوار سالم قبل از بارداري در محدوده وزن نرمال و طبيعي باشد و افزايش وزن بايسته را بر اساس ميزان BMI قبل از بارداري خود در طي دوران بارداري نيز پيدا كند، از نظر علمي مشروط بر اينكه تمامي پارامترهاي بيوشيميايي خون او مثل قند، چربي و فشارخون در قبل و حين بارداري تحت كنترل باشند، مشكلي براي خودش و جنين او با رژيم گياهخواري مناسب و علمي پيش نخواهد آمد. گرچه گياهخواري انواع متعدد دارد، ولي خانم‌هاي گياهخواري كه از شير و لبنيات و تخم مرغ نيز در رژيم غذايي خود استفاده مي‌كنند يا به عبارت ديگر Lacto-ovovegetarian هستند، به دليل اينكه از منابع حيواني پروتئيني نيز در رژيم غذايي خود استفاده مي‌كنند در مقايسه با خانم‌هايي كه گياهخواري محض دارند افزايش نياز به پروتئين خود را بهتر مي‌توانند تأمين كنند و نتيجه بارداري مطلوب‌تري نيز خواهند داشت. به‌طور كلي نياز بدن به ويتامين‌ها، پروتئين‌ها، آهن و مواد معدني در طي دوران بارداري افزايش پيدا مي‌كند و از آنجايي كه رژيم‌هاي گياهخواري محض به تنهايي نمي‌توانند احتياجات بدن زن باردار را در طي بارداري فراهم كنند، لذا با تدوين يك برنامه غذايي مناسب و علمي توسط متخصصين تغذيه و رژيم‌درماني در كنار استفاده از مكمل‌هاي غذايي مي‌توان از رژيم‌هاي غذايي گياهي حتي در دوران بارداري نيز بهره گرفت».

دكتر نوشين صحابي، متخصص زنان و زايمان هم در خصوص مشاوره قبل از بارداري گفت: «مشاوره و غربالگري قبل از تولد، فرصتي را براي شناسايي و تعديل عوامل خطرساز مادري، قبل از شروع حاملگي در اختيار پزشك قرار مي‌دهد، به عنوان مثال، دو علت اصلي مرگ نوزاد در سال اول زندگي، يعني نقايص هنگام تولد و اختلالات ناشي از زايمان زودرس را مي‌توان با شروع راهكارهاي اختصاصي پيشگيري در دوره قبل از تولد به‌طور قابل توجهي كاهش داد يا از بين برد. در نتيجه ويزيت قبل از حاملگي، ممكن است از نظر اثر بر حاملگي، مهم‌ترين ويزيت مراقبت‌هاي بهداشتي باشد. در واقع مشاوره قبل از تولد، به منزله طب پيشگيري در رشته بارداري و زايمان است. به اين ترتيب عواملي كه مي‌توانند بر پيامد حاملگي تأثير داشته باشند، شناسايي شده و مي‌توان به زنان در مورد خطرهاي موجود آگاهي داد، بنابراين مشاوره قبل از حاملگي، اثر مثبت چشمگيري بر پيامد حاملگي دارد».

وي افزود: «براي مؤثر واقع شدن مشاوره، بايد اين امر در مورد خطرهاي بالقوه حاملگي و راهكارهاي مربوط به پيشگيري از آنها، قبل از حاملگي انجام شود. هنگامي كه اكثر زنان متوجه حامله بودن خود مي‌شوند (2-1 هفته بعد از اولين قاعدگي عقب‌افتاده)، طناب نخاعي جنين قبلاً تشكيل شده و قلب وي در حال تپش است.

بسياري از راهكارهاي پيشگيري، مانند مصرف اسيدفوليك براي پيشگيري از نقايص طناب عصبي، در صورتي كه در اين زمان شروع شوند، مؤثر واقع نمي‌شوند. نيمي از تمام حاملگي‌هاي بدون برنامه قبلي رخ مي‌دهند و شواهدي وجود دارند كه نشان مي‌دهند اين گروه از حاملگي‌ها در معرض بيشترين خطر هستند. در زنان داراي حاملگي‌هاي ناخواسته احتمال رفتارهاي پرخطر بيشتر است. يكي از معيارهاي مهم اثربخشي بر مشاوره قبل از حاملگي، تأثير آن در كاهش تعداد حاملگي‌هاي ناخواسته است».

دكتر صحابي در مورد اثر مشاوره قبل از بارداري بر روي اختلالات مزمن طبي گفت: «ديابت، نمونه اصلي يك اختلال طبي است كه مشاوره قبل از حاملگي در مورد آن مفيد واقع مي‌شود، چون بالا بودن قند خون باعث بروز مشكلات مادري و جنيني خواهد شد. مشاوره قبل از حاملگي مي‌تواند در كاهش عوارض ناشي از قند خون بالا، عوارض مامايي و هزينه‌هاي مراقبت‌هاي بهداشتي در زنان مبتلا به ديابت موثر باشد.

يكي ديگر از اين اختلالات، بيماري صرع است كه احتمال وقوع اختلالات ساختماني در فرزندان زنان مبتلا به صرع در مقايسه با فرزندان زنان غيرمبتلا به صرع 3-2 برابر بيشتر است. در مشاوره قبل از حاملگي، معمولاً توصيه مي‌شود روند درمان به درمان تك‌دارويي يا دارويي با حداقل آثار سوء بر جنين، تغيير داده شود. همچنين به زنان مبتلا به صرع توصيه مي‌شود، اسيدفوليك مكمل مصرف كنند. اسيدفوليك از بسياري از ناهنجاري‌هاي مادرزادي در نوزادان زنان مبتلا به صرع پيشگيري مي‌كند.

همچنين در زنان مبتلا به فشارخون بالا، بيماري كليه، بيماري تيروئيد، آسم و بيماري قلبي، پيامد حاملگي با انجام مشاوره قبل از حاملگي، به ميزان قابل توجهي بهبود مي‌يابد و 80 درصد از آنها، نوزاد طبيعي به دنيا مي‌آورند.در مورد بيماري‌هاي ژنتيكي نيز بايد گفت كه در حال حاضر نقايص هنگام تولد، علت اصلي مرگ و مير نوزادان هستند و عامل 20 درصد از كل مرگ‌هاي دوره نوزادي محسوب مي‌شوند. چند نمونه از اختلالات مادرزادي كه به وضوح از انجام مشاوره قبل از بارداري سود مي‌برند، مي‌توان به نقايص لوله عصبي، فنيل كتونوري و تالاسمي اشاره نمود». وي افزود: «تعدادي از تست‌هاي آزمايشگاهي ممكن است در بررسي خطر عوارض در دوران حاملگي سودمند باشند.

اين تست‌ها عبارتند از تست‌هاي پايه‌اي كه معمولاً در مراقبت‌هاي بارداري انجام مي‌شوند، به عنوان مثال، وضعيت ايمني از نظر سرخجه، واريسلا و هپاتيت B بايد مشخص شود. واكسيناسيون به عنوان بخشي از روند مراقبت‌هاي قبل از حاملگي قابل انجام باشد. با انجام CBC (شمارش كامل اجزاي خون) و سنجش ميزان حجم گلبول‌‌هاي قرمز (MVC) اكثر كم‌خوني‌هاي ارثي وخيم كنار گذاشته مي‌شوند.

همسران زناني كه در آنان وضعيت حاملي بيماري‌هاي اتوزوم مغلوب تشخيص داده شده است، بايد بررسي شوند تا خطري كه فرزندان آنان را تهديد مي‌كند، مشخص شود. تست‌هاي اختصاصي‌تر نيز ممكن است به بررسي زنان مبتلا به برخي از بيماري‌هاي طبي مزمن مانند بيماري كليوي، بيماري‌هاي قلبي- عروقي و ديابت كمك كنند».

دكتر محمدحسين صالحي‌سورمقي نيز در خصوص گياهان دارويي مورد مصرف در بارداري گفت: «گياهان را مي‌توان از نظر خوراكي و يا دارويي بودن به انواع خوراكي، خوراكي دارويي و دارويي تقسيم‌بندي نمود. مصرف گياهان خوراكي در حد تجربياتي كه بشر دارد براي اين دوران مفيد بوده و مي‌تواند بسياري از املاح، ويتامين‌ها، قندها، پروتئين‌ها و چربي‌هاي مورد نياز را تامين نمايد. اكثر سبزيجات خوراكي روزمره و يا ميوه‌جات از اين قبيل هستند. بعضي از گياهان نظير زعفران، زنجبيل و دارچين از اين قبيل خوراكي‌هاي دارويي مي‌باشند. مصرف اين گياهان در زمان بارداري بايد با احتياط صورت گيرد. مثلاً مصرف زياده از حد زعفران در اين زمان ممكن است باعث سقط شود. اين‌گونه گياهان به‌خصوص انواعي كه داراي خاصيت قاعده‌آور، محرك، قابض و محرك رحم مي‌باشند نسبتاً زيادند و شرايط مصرف هر كدام متفاوت است. انواع ديگري از گياهان فقط ابعاد دارويي دارند كه حتماً بايد زير نظر پزشك مصرف شوند، مثلاً گياهاني از جمله باريجه، مريم گلي، مريم نخودي، تاتوره، افدرا و ... را نبايد سرخود مصرف نمود، لذا با توجه به تعداد زياد گياهان، شرح كامل هر كدام در مجموعه سه جلدي گياهان دارويي و گياه‌درماني تاليف دكتر صالحي‌سورمقي كه توسط موسسه فرهنگي دنياي تغذيه و سلامت چاپ گرديده، به‌طور كامل شرح داده شده است».