چه گياهان دارويي در تقويت هوش موثرند؟ خوردن يا نخوردن صبحانه چه تأثيري بر روي هوش مي‌گذارد؟ آيا استفاده از رژيم‌هاي لاغري غلط در كاهش ضريب هوشي موثر است؟ و ....
در پاسخ به اين سوالات بر آن شديم تا موضوع برداشت آزاد اين شماره از دنياي تغذيه را به هوش و ارتباط آن با تغذيه اختصاص دهيم.
كارشناساني كه در برداشت آزاد اين شماره در خدمتشان هستيم از اين قرارند:
دكتر سيدمرتضي صفوي؛ متخصص تغذيه و دانشيار دانشگاه علوم پزشكي اصفهان
دكتر محمدرضا وفا؛ متخصص تغذيه و دانشيار دانشكده بهداشت دانشگاه علوم پزشكي ايران
دكتر محمدحسين صالحي‌سورمقي؛ دكتراي تخصصي فارماكوگنوزي و استاد دانشكده داروسازي دانشگاه تهران

دکتر سید مرتضی صفوی؛ متخصص تغذیه و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی اصفهان گفت: «هوش و استعداد رابطه مستقیمي با تغذیه فرد دارند. پس پیگیری رشد کودک در این میان اهمیت خاصی خواهد داشت.
در این رابطه قبلا دانشمندان به نتیجه خوبی دست یافته‌اند و آن بررسی و تحلیل رشد کودک بر اساس شاخص‌های خاصی است که بدان شاخص رشد یا نمودارهای متروپولیتن می‌گویند که این نمودارها برای هر کشوری بسته به شرایط رشدی کودکان آن کشور طراحی و تدوین شده است.
در کودکان کم‌وزن به علت عدم تامین حداقل نیازهای غذايی روزانه کودک، اولین شاخص در کاهش وزن و کاهش رشد قد خودنمايی می‌کند و این بدان معنا است که سطح سلولی بدن به علت عدم دریافت مواد غذايی نتوانسته به رشد و تکثیر خود ادامه دهد. پس می‌توان گفت مغز نیز که یکی از اجزای بدن است به اندازه کافی رشد نکرده و نتوانسته به ظرفیت‌های لازم خود دست یابد. البته اگر در دوران رشد کودک خیلی زود به جبران خسارات وارده بپردازیم، جای امید هست که بدن و اندام‌های آن به ظرفیت‌های لازم خود برسند و جبران کاستی‌ها نیز بشود، اما اگر سوءتغذیه برای مدت طولانی ادامه داشته باشد کودک دچار یک‌سری رخدادهای ناخوشایند خواهد شد که مهم ترین آنها عقب ماندگی ذهنی کودک است و در ادامه ممکن است برون ده قلب نیز کاهش بيابد و درنتیجه ریه‌ها نیز به خوبی نقش خود را در تامین اکسیژن سلول‌ها تامین نکنند.
درجات کمتر خسارت ناشی از سوء تغذیه در زمانی است که شاخص‌های کاهش وزن و قد خیلی تغییر نمی‌کنند یا به عبارت دیگر شرایط فیزیکی کودک در حدی نیست که والدین و اطرافیان را به فکر تعقیب موضوع بیندازد و کودک از یک سوءتغذیه مزمن آرام رنج می‌برد، با دیگر کودکان هم سن خود مقایسه می‌شود و همان ظرفیت‌های دیگران نیز از او انتظار می‌رود در صورتی که او قادر به انجام آن کارها و رسیدن به آن ظرفیت‌ها نیست.
دراین شرایط کودک به علت یک‌سری مشکلات اعم از کم‌خونی و یا کاهش مختصر بازده ریوی قادر به تحمل شرایط دیگر هم ردیف‌های خود نیست. مطالب را آنگونه که باید نمی تواند تحلیل کند. در ضبط و یاد آوری موضوعات به اندازه دیگران نیست و همه این مشکلات روز به روز زیادتر می‌شود، چرا که بر مجهولات او افزوده شده بدون آنکه کسی وی را درک کند».
وي افزود: «بخش زیادی از انرژی روزانه ما به مصرف سلول‌های مغزی می‌رسد. حال در صورت کاهش انرژی و کمبود آن، بدن نمی‌تواند همه نیازهای مغز را فراهم کند و این اندام مهم که در سال‌های اولیه زندگی در حال شکل گیری است، نمی تواند به ظرفیت‌های لازم خود برسد.
در بیشتر تحقیقات ارتباط تغذیه و هوش مشخص شده و آمارها حاکی از آن است که در صورت نداشتن تغذیه متناسب، کودک نمی‌تواند به سوالات پاسخ مناسبی بدهد.
شکل‌گیری سلول‌های مغزی اگر بر پایه و بنیاد محکمی استوار باشد، در نتیجه تحمل پذیرش ظرفیت‌های بالا را نیز در خود دارد.
نیاکان ما نیز به نقش تغذیه و هوش اعتقاد داشتند و بر همین اساس در دوران بارداری به مادر باردار سفارش می‌کردند تا در خوردن غذاهای خود دقت داشته باشد و مواد غذايی که امروز مشخص شده سرشار از ویتامین‌ها و املاح هستند را به مادر توصیه می‌کردند، مثلا خوردن کشمش، مویز، دانه‌ها و مغزها را به همراه میوه‌ها موثر می‌دانستند. از جمله عواملی که در افزایش هوش موثر هستند، می‌توان به ریز مغذی‌ها اشاره کرد که از مهم‌ترین آنها آهن است. آهن در دوران رشد در ساخت بسیاری از ویتامین‌ها و انجام واکنش‌ها و حتی به صورت کوآنزیم جهت فعالیت‌های سلولی نقش خود را ایفا می‌کند. در صورت کمبود آهن، ایجاد اختلال در تکامل و هماهنگی سیستم عصبی رخ خواهد داد. محققین معتقدند کودکانی که در دوران رشد فقر آهن داشته‌اند، در بزرگسالی پرخاشگر و زودرنج خواهند بود. اسیدفولیک هم که نقش تشکیل لوله‌های عصبی را به آن نسبت می‌دهند، از دیگر عوامل موثردر افزایش هوش می‌باشد. همچنين در اين خصوص باید به ویتامین C اشاره کرد که در افزایش جذب آهن موثر است.
ویتامین D و پروتئین هم از مواردی هستند که در صورت کاهش آنها رشد مغزی دچار اختلال خواهد شد.
از دیگر ریزمغذی‌ها، باید به روی اشاره شود که در صورت کاهش آن رشد مغزی با مشکل روبه‌رو خواهد شد. در مناطقی که خاک آن مقدار روی لازم را ندارد، مشاهده شده که کودکان از ضریب هوشی بالايی برخوردار نیستند. از منابع خوب روی می‌توان به انواع سبزی‌ها به‌خصوص سبزی‌های ریشه‌ای مثل پیاز و غذاهای دریايی به‌خصوص ماهی‌های آب‌های شور اشاره کرد.
از منابع خوب آهن نیز مي‌توان به انواع غذاهای گوشتی، تخم مرغ، حبوبات، خشکبار، میوه‌های خشک مثل انجیر و هلو، سبزی‌های با برگ سبز، اسفناج و مغزها اشاره کرد. در صورتی که مواد غذايی گوشتی را در کنار ویتامین C مصرف کنیم، امکان افزایش جذب آهن را فراهم کرده‌ایم.
از منابع خوب اسید فولیک هم باید به منابع گوشتی، سبزیجات و مغزها اشاره نمود. در جگر هم می‌توان به مقدار کافی همه منابع مورد نیاز را یافت».
اين متخصص تغذيه در پاسخ به اين سوال كه آیا استفاده از رژیم‌های لاغری غلط در کاهش ضریب هوشی موثر می‌باشد، گفت: «رژیم‌های غذايی اگر مبتنی بر اصول رژیم نویسی تنظیم نشده باشند، کفایت لازم را نداشته و می‌توانند به دلیل فقدان ویتامین‌ها و املاح مشکل‌زا بوده و تاثیر نامناسبی بر روی سلامت افراد داشته باشند.
طبعا اگر رژیم غذايی ارائه شده از ویژگی‌های لازم برخوردار نباشد و از نظر مواد غذايی موثر بر هوش و حافظه فقیر باشد، می‌تواند در کاهش ضریب هوشی نیز نقش داشته باشد».
دكتر صفوي افزود: «دو سال اول زندگی، یک دوره طلایی برای کودک محسوب می‌شود. در این دوره وظیفه سنگینی بر دوش پدر و مادر می‌باشد که علاوه بر تأثیر بر ضریب هوشی کودک، سلامتی جسمی و روحی او را هم در همین دو سال شکل مي‌دهد.
بر اساس تحقیقات جدیدی که صورت گرفته، ضریب هوشی کودک از زمان بارداری مادر تا سن ۲ یا حداکثر ۳ سالگی شکل می‌گیرد و در این میان تغذیه صحیح مادر قبل از بارداری و در طی آن، تغذیه کودک با شیر مادر و تغذیه صحیح کودک تا سن دو سالگی به ترتیب زیر در ضریب هوشی او مؤثر می‌باشند:
-۱ کمبود آهن ۹ درجه ضریب هوشی را کاهش می‌دهد.
-۲ محرومیت از شیر مادر ۸ درجه ضریب هوشی را کاهش می‌دهد.
-۳ تولد با وزن کم ۵ درجه ضریب هوشی را کاهش می‌دهد.
همه موارد بالا تلفیقی از تغذیه صحیح مادر و کودک مي‌باشند. اگر مادر در دوران بارداری تغذیه کافی و مناسبی نداشته باشد، منجر به تولد کودک با وزن کم خواهد شد.
ضریب هوشی کودک از زمان بارداری مادر تا سن ۲ یا حداکثر ۳ سالگی شکل می‌گیرد.
در جهان ۲ میلیارد نفر از کمبود آهن رنج می‌برند. پس لازم است مادران قبل از حاملگی و نیز حین حاملگی با انجام آزمایش لازم از میزان آهن خود مطلع باشند و در صورت نیاز قبل از حاملگی، فقر آهن خود را درمان نمایند.

برای ادامه نوشته روی صفحه 2 کلیک کنید

• صفحه 1 از 2
• 1
• 2